Σε 5 λεπτά ξέρεις αν είναι τοξικός άνθρωπος: θα τον αναγνωρίσεις πριν σε καταστρέψει;

Γνωρίζεις κάποιον καινούργιο. Η κουβέντα κυλά, όλα φαίνονται κανονικά, κι όμως κάτι μέσα σου σφίγγεται. Φεύγεις κουρασμένος χωρίς να ξέρεις γιατί. Αυτή η αίσθηση σπάνια είναι τυχαία.

Οι έρευνες για τις πρώτες εντυπώσεις δείχνουν ότι μέσα σε λίγα λεπτά συλλέγουμε πολύ περισσότερες πληροφορίες για έναν άνθρωπο απ’ όσες νομίζουμε, και ότι αυτές οι γρήγορες κρίσεις είναι συχνά εκπληκτικά ακριβείς. Το μυστικό είναι να ξέρεις πού να κοιτάξεις. Και, εξίσου σημαντικό, να ξέρεις τι δεν φαίνεται στα πρώτα πέντε λεπτά.

1. Μιλά άσχημα για όσους δεν είναι εκεί

Δεν έχετε καλά καλά συστηθεί και ήδη ακούς πόσο ανίκανος είναι ο προϊστάμενός του, πόσο ψεύτικη η κουνιάδα του, πόσο αχάριστοι οι φίλοι του. Μοιάζει με οικειότητα, σαν να σου εμπιστεύεται κάτι. Στην πραγματικότητα σου δείχνει πώς θα μιλά και για σένα, μόλις γυρίσεις την πλάτη σου.

Υπάρχει και κάτι ακόμη πιο ενδιαφέρον: οι μελέτες έχουν δείξει ότι, όταν κάποιος περιγράφει αρνητικά τους άλλους, οι ακροατές του αρχίζουν ασυναίσθητα να αποδίδουν αυτά τα αρνητικά χαρακτηριστικά στον ίδιο. Το ένστικτό σου δηλαδή το καταγράφει, ακόμα κι αν εσύ δεν το έχεις συνειδητοποιήσει.

2. Η κουβέντα γυρίζει πάντα σε εκείνον

Μετά από πέντε λεπτά, αναρωτήσου: σε ρώτησε κάτι για σένα; Και αν ρώτησε, άκουσε την απάντηση ή περίμενε απλώς να ξαναπάρει τον λόγο; Ο άνθρωπος που σε βλέπει μόνο ως ακροατήριο δεν θα σε δει διαφορετικά αργότερα. Η συζήτηση είναι μια μικρογραφία της σχέσης που θα ακολουθήσει.

3. Είναι πάντα το θύμα

Όλοι έχουμε κακές μέρες και δικαιούμαστε να παραπονεθούμε. Αυτό που ξεχωρίζει τον τοξικό άνθρωπο είναι ότι στις ιστορίες του δεν φταίει ποτέ ο ίδιος. Ο εργοδότης ήταν άδικος, ο πρώην σύντροφος τρελός, οι φίλοι προδότες. Όταν σε κάθε ιστορία η ευθύνη βρίσκεται πάντα αλλού, κάποια στιγμή θα βρεθεί και σε σένα.

4. Περνά μικρά όρια από την αρχή

Μια ερώτηση πολύ προσωπική για πρώτη γνωριμία. Ένα «αστείο» εις βάρος σου μπροστά σε άλλους. Ένα άγγιγμα που δεν ζήτησες. Μια επιμονή όταν είπες ήδη «όχι, ευχαριστώ». Μεμονωμένα μοιάζουν ασήμαντα. Είναι όμως δοκιμές: δείχνουν πόσο σέβεται τα όριά σου, και ελέγχουν πόσο εύκολα θα υποχωρήσεις.

5. Δες πώς φέρεται σε όσους «δεν μετράνε»

Πώς μιλά στον σερβιτόρο, στον ταμία, στον υπάλληλο που άργησε; Ο άνθρωπος που είναι ευγενικός μόνο με όσους μπορούν να του προσφέρουν κάτι δείχνει ότι η ευγένειά του είναι υπολογισμός, όχι χαρακτήρας. Κάποια μέρα, όταν δεν θα του χρειάζεσαι, θα σου φερθεί κι εσένα έτσι.

6. Το σώμα σου σε ειδοποιεί

Η διάθεση των άλλων μεταδίδεται. Χωρίς να το καταλαβαίνουμε, μιμούμαστε τον τόνο, τις εκφράσεις και την ένταση όσων έχουμε απέναντι, και τελικά νιώθουμε κάτι από αυτό που νιώθουν. Αν μετά από λίγα λεπτά μαζί του νιώθεις σφιγμένος, σε άμυνα, μικρότερος ή εξαντλημένος, μην το προσπεράσεις. Είναι πληροφορία.

Ο πιο επικίνδυνος δεν φαίνεται στα πέντε λεπτά

Εδώ χρειάζεται μια σημαντική προειδοποίηση. Οι μελέτες για τους ανθρώπους με έντονα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά δείχνουν ότι στην πρώτη γνωριμία συχνά φαίνονται πιο γοητευτικοί και πιο συμπαθείς από τους άλλους: είναι περιποιημένοι, σίγουροι, διασκεδαστικοί. Η εικόνα αλλάζει μόνο με τον χρόνο.

Γι’ αυτό, τα πρώτα πέντε λεπτά μπορούν να σου δείξουν πολλά, αλλά όχι τα πάντα. Αν κάποιος σε κερδίζει πολύ γρήγορα και πολύ έντονα, δώσε χρόνο. Ο χαρακτήρας φαίνεται στη συνέπεια: στο πώς φέρεται όταν δεν παίρνει αυτό που θέλει.

Πριν βάλεις ταμπέλα

Ο «τοξικός άνθρωπος» δεν είναι διάγνωση. Είναι ένα μοτίβο συμπεριφοράς που επαναλαμβάνεται. Ένας άνθρωπος που γκρινιάζει μια κακή μέρα ή μιλά για τον εαυτό του επειδή είναι αγχωμένος δεν είναι απαραίτητα τοξικός. Κοίτα αν τα σημάδια επαναλαμβάνονται και αν εμφανίζονται μαζί. Και αξίζει να ρωτήσεις καμιά φορά και τον εαυτό σου αν κάποια από αυτά τα κάνεις κι εσύ.

Κράτα αυτό

Μέσα σε λίγα λεπτά μπορείς να δεις πολλά: πώς μιλά για τους άλλους, αν σε ακούει, αν αναλαμβάνει ευθύνη, αν σέβεται τα όριά σου, πώς φέρεται σε όσους δεν μετράνε για εκείνον, και πώς νιώθεις εσύ δίπλα του. Εμπιστέψου αυτές τις πληροφορίες, αλλά δώσε και χρόνο. Ο πιο επικίνδυνος άνθρωπος δεν είναι αυτός που σε ενοχλεί αμέσως. Είναι αυτός που σε γοητεύει τόσο γρήγορα, ώστε σταματάς να κοιτάς.

Ενδεικτικές πηγές: Ambady, N., & Rosenthal, R. (1992). Thin slices of expressive behavior as predictors of interpersonal consequences: A meta-analysis [Μικρά αποσπάσματα εκφραστικής συμπεριφοράς ως προβλεπτικοί παράγοντες διαπροσωπικών συνεπειών: μια μετα-ανάλυση]. Psychological Bulletin, 111(2), 256–274. — Skowronski, J. J., Carlston, D. E., Mae, L., & Crawford, M. T. (1998). Spontaneous trait transference: Communicators take on the qualities they describe in others [Αυθόρμητη μεταφορά χαρακτηριστικών: όσοι μιλούν για τους άλλους «φορτώνονται» τα χαρακτηριστικά που περιγράφουν]. Journal of Personality and Social Psychology, 74(4), 837–848. — Back, M. D., Schmukle, S. C., & Egloff, B. (2010). Why are narcissists so charming at first sight? Decoding the narcissism–popularity link at zero acquaintance [Γιατί οι ναρκισσιστές είναι τόσο γοητευτικοί με την πρώτη ματιά;]. Journal of Personality and Social Psychology, 98(1), 132–145. — Hatfield, E., Cacioppo, J. T., & Rapson, R. L. (1993). Emotional contagion [Συναισθηματική μετάδοση]. Current Directions in Psychological Science, 2(3), 96–99.

© Συντακτική ομάδα Ψυχολογικού Φάρου. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση χωρίς άδεια. Επιτρέπεται η παράθεση σύντομου αποσπάσματος με σύνδεσμο προς το πρωτότυπο άρθρο.
Βιωματική ψυχολογία – Αρ. πνευματικών δικαιωμάτων: 5753-24/4/2012

Ψυχολογικός Φάρος