Πώς καταλαβαίνεις αν ο σύντροφός σου είναι από αυτούς που απατούν; Το ψυχολογικό προφίλ του άπιστου
Όποιος έχει προδοθεί αναρωτιέται σχεδόν πάντα το ίδιο: «Πώς δεν το είδα;». Και αμέσως μετά: «Υπήρχαν σημάδια;». Η επιθυμία να βρεθεί ένα ξεκάθαρο προφίλ του άπιστου ανθρώπου είναι κατανοητή. Αν ξέρουμε πώς μοιάζει, ίσως μπορούμε να προστατευτούμε.
Η αλήθεια είναι πιο σύνθετη. Δεν υπάρχει ένας «τύπος» άπιστου, και σχεδόν οποιοσδήποτε μπορεί να απατήσει κάτω από ορισμένες συνθήκες. Υπάρχουν όμως χαρακτηριστικά της προσωπικότητας και τρόποι να στέκεται κανείς μέσα στη σχέση που, σύμφωνα με τις έρευνες, αυξάνουν σημαντικά την πιθανότητα. Αξίζει να τα ξέρεις, όχι για να γίνεις καχύποπτη, αλλά για να βλέπεις καθαρά.
1. Νιώθει ότι δικαιούται περισσότερα
Ο άνθρωπος με έντονα ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά πιστεύει, συχνά χωρίς να το λέει, ότι οι κανόνες ισχύουν για τους άλλους. Χρειάζεται συνεχή θαυμασμό, κουράζεται γρήγορα όταν ο σύντροφος δεν τον «γεμίζει» και δυσκολεύεται να μπει στη θέση του άλλου. Για εκείνον, η απιστία δεν είναι τόσο προδοσία όσο ένα δικαίωμα που του αναλογεί.
Το σημάδι δεν είναι η αυτοπεποίθηση. Είναι η έλλειψη ενσυναίσθησης: πώς μιλά για τα συναισθήματα των άλλων, πόσο εύκολα δικαιολογεί τον εαυτό του όταν πληγώνει κάποιον.
2. Κρατά πάντα μια πόρτα ανοιχτή
Κάποιοι άνθρωποι δυσκολεύονται βαθιά με την εγγύτητα. Όσο η σχέση γίνεται πιο σοβαρή, τόσο περισσότερο νιώθουν ότι «πνίγονται». Οι έρευνες για τον δεσμό δείχνουν ότι όσοι έχουν αυτό το αποφευκτικό μοτίβο δείχνουν μεγαλύτερο ενδιαφέρον για εναλλακτικούς συντρόφους και μεγαλύτερη πιθανότητα απιστίας.
Στην καθημερινότητα αυτό φαίνεται ως απόσταση: αποφεύγει τις συζητήσεις για το μέλλον, κρατά κομμάτια της ζωής του ξεχωριστά, ενοχλείται όταν ζητάς περισσότερη κοντινότητα. Δεν σημαίνει ότι θα απατήσει σίγουρα, σημαίνει όμως ότι νιώθει πιο ασφαλής με μια διέξοδο.
3. Η δέσμευσή του είναι χαμηλή
Ένας από τους πιο σταθερούς προβλεπτικούς παράγοντες της απιστίας είναι η δέσμευση. Και η δέσμευση δεν είναι μόνο θέμα αγάπης. Χτίζεται από τρία πράγματα: πόσο ικανοποιημένος είναι κάποιος στη σχέση, πόσο ελκυστικές βρίσκει τις εναλλακτικές και πόσα έχει επενδύσει (χρόνο, κοινή ζωή, όνειρα).
Όταν κάποιος δεν «επενδύει», δεν σε εντάσσει στους φίλους και στην οικογένειά του, δεν κάνει σχέδια και κοιτάζει συνεχώς τι άλλο υπάρχει έξω, η σχέση για εκείνον είναι κάτι προσωρινό. Και σε κάτι προσωρινό, η πίστη μοιάζει λιγότερο αυτονόητη.
4. Δυσκολεύεται να συγκρατήσει τις παρορμήσεις του
Πολλές απιστίες δεν ξεκινούν από σχέδιο, αλλά από μια στιγμή: ένα ποτό παραπάνω, μια ευκαιρία, μια κακή μέρα. Οι άνθρωποι που γενικά δυσκολεύονται με τον αυτοέλεγχο, που ξοδεύουν παρορμητικά, που θυμώνουν απότομα, που κυνηγούν συνεχώς νέες συγκινήσεις, έχουν περισσότερες πιθανότητες να ενδώσουν όταν βρεθούν σε τέτοιες στιγμές.
5. Το έχει ξανακάνει και το δικαιολογεί
Οι μελέτες δείχνουν ότι όποιος έχει απατήσει σε προηγούμενη σχέση έχει αυξημένη πιθανότητα να το ξανακάνει. Αυτό δεν είναι καταδίκη: οι άνθρωποι αλλάζουν. Η διαφορά βρίσκεται στο πώς μιλά γι’ αυτό. Όποιος αναλαμβάνει την ευθύνη του και καταλαβαίνει τι τον οδήγησε εκεί είναι διαφορετικός από όποιον λέει «εκείνη φταίει», «έτσι είναι οι σχέσεις» ή «δεν ήταν τίποτα».
Και η ζήλια;
Συχνά διαβάζουμε ότι ο άπιστος σύντροφος ζηλεύει υπερβολικά, επειδή «βλέπει στους άλλους αυτό που κάνει ο ίδιος». Μπορεί να συμβαίνει σε κάποιους, αλλά δεν είναι αξιόπιστο σημάδι. Η έντονη ζήλια συνδέεται πολύ πιο συχνά με ανασφάλεια, φόβο εγκατάλειψης ή παλιές πληγές. Μη βγάζεις συμπέρασμα για απιστία μόνο από αυτήν.
Τι ρόλο παίζει η ίδια η σχέση
Η απιστία δεν εξηγείται μόνο από τον χαρακτήρα. Η μοναξιά μέσα στη σχέση, η απομάκρυνση, οι συγκρούσεις που δεν λύνονται και οι ευκαιρίες (π.χ. πολλά ταξίδια, στενή συνεργασία με κάποιον) παίζουν κι αυτά ρόλο. Αυτό όμως δεν μεταφέρει την ευθύνη. Μια δύσκολη σχέση εξηγεί γιατί κάποιος μπορεί να πειραστεί. Την απόφαση να απατήσει, αντί να μιλήσει ή να φύγει, την παίρνει ο ίδιος.
Κράτα αυτό
Ο άνθρωπος που είναι πιο πιθανό να απατήσει δεν φαίνεται από την εμφάνιση ή τη γοητεία του. Φαίνεται από το πώς φέρεται στη σχέση: αν νιώθει ότι δικαιούται τα πάντα, αν κρατά πάντα μια πόρτα ανοιχτή, αν δεν επενδύει, αν δεν μπορεί να συγκρατηθεί και αν δικαιολογεί όσα έκανε. Κανένα από αυτά δεν είναι απόδειξη. Όλα μαζί όμως είναι πληροφορία, και αξίζει να την ακούς.
Ενδεικτικές πηγές: Allen, E. S., Atkins, D. C., Baucom, D. H., Snyder, D. K., Gordon, K. C., & Glass, S. P. (2005). Intrapersonal, interpersonal, and contextual factors in engaging in and responding to extramarital involvement [Ατομικοί, διαπροσωπικοί και περιστασιακοί παράγοντες στην εξωσυζυγική σχέση και στην αντίδραση σε αυτήν]. Clinical Psychology: Science and Practice, 12(2), 101–130. — DeWall, C. N., Lambert, N. M., Slotter, E. B., et al. (2011). So far away from one’s partner, yet so close to romantic alternatives: Avoidant attachment, interest in alternatives, and infidelity [Τόσο μακριά από τον σύντροφο, τόσο κοντά στις εναλλακτικές: αποφευκτικός δεσμός, ενδιαφέρον για εναλλακτικούς συντρόφους και απιστία]. Journal of Personality and Social Psychology, 101(6), 1302–1316. — Drigotas, S. M., Safstrom, C. A., & Gentilia, T. (1999). An investment model prediction of dating infidelity [Πρόβλεψη της απιστίας στις σχέσεις με βάση το μοντέλο επένδυσης]. Journal of Personality and Social Psychology, 77(3), 509–524. — Fincham, F. D., & May, R. W. (2017). Infidelity in romantic relationships [Η απιστία στις ερωτικές σχέσεις]. Current Opinion in Psychology, 13, 70–74.
© Συντακτική ομάδα Ψυχολογικού Φάρου. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση χωρίς άδεια. Επιτρέπεται η παράθεση σύντομου αποσπάσματος με σύνδεσμο προς το πρωτότυπο άρθρο.
Βιωματική ψυχολογία – Αρ. πνευματικών δικαιωμάτων: 5753-24/4/2012
Ψυχολογικός Φάρος
