Πρέπει να εκδικηθείς όποιον σε πλήγωσε ή να το αφήσεις στο κάρμα; Η απάντηση των δυνατών ανθρώπων
Κάποιος σε πλήγωσε, σε πρόδωσε ή σε ταπείνωσε. Και μέσα σου γεννιέται μια φωνή που ζητά να πληρώσει. Να νιώσει κι εκείνος αυτό που ένιωσες εσύ. Είναι από τα πιο ανθρώπινα συναισθήματα που υπάρχουν, και δεν χρειάζεται να ντρέπεσαι γι’ αυτό.
Κι όμως, οι άνθρωποι που έχουν πραγματική εσωτερική δύναμη σπάνια κάνουν αυτό το βήμα. Δεν το κάνουν επειδή είναι αφελείς ή επειδή περιμένουν ότι «θα γυρίσει ο τροχός». Το κάνουν επειδή έχουν καταλάβει, συχνά με κόστος, τι πραγματικά κάνει η εκδίκηση σε εκείνον που την παίρνει.
1. Ξέρουν ότι η εκδίκηση δεν φέρνει την ανακούφιση που υπόσχεται
Φανταζόμαστε ότι, μόλις «πάρουμε το αίμα μας πίσω», θα ησυχάσουμε. Οι έρευνες δείχνουν το αντίθετο. Σε πειράματα όπου οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να τιμωρήσουν κάποιον που τους αδίκησε, όσοι το έκαναν ένιωσαν τελικά χειρότερα από όσους δεν το έκαναν. Και το πιο ενδιαφέρον: όσοι τιμώρησαν συνέχισαν να σκέφτονται τον άλλον πολύ περισσότερο.
Η εκδίκηση δεν κλείνει την ιστορία. Την ανοίγει ξανά. Όσο εσύ σχεδιάζεις, εκτελείς και μετά παρακολουθείς τι έγινε, ο άνθρωπος που σε πλήγωσε μένει στο κέντρο της ζωής σου.
2. Δεν θέλουν να μείνουν δεμένοι με όποιον τους πλήγωσε
Η επιθυμία για εκδίκηση τρέφεται από τη μηρυκαστική σκέψη: ξαναπαίζεις τη σκηνή στο μυαλό σου, σκέφτεσαι τι έπρεπε να πεις, τι θα του κάνεις. Μελέτες έχουν βρει ότι οι άνθρωποι με έντονη τάση για εκδίκηση γυρίζουν περισσότερο σε όσα τους πλήγωσαν και αναφέρουν χαμηλότερη ικανοποίηση από τη ζωή τους.
Ο δυνατός άνθρωπος καταλαβαίνει ότι, όσο κρατά τον θυμό ζωντανό, ο άλλος συνεχίζει να έχει εξουσία πάνω του. Το να αφήσεις την εκδίκηση δεν σημαίνει ότι χαρίζεις κάτι σε εκείνον. Σημαίνει ότι παίρνεις πίσω τη δική σου ησυχία.
3. Δεν θέλουν να γίνουν αυτό που τους πλήγωσε
Η εκδίκηση σε σπρώχνει να κάνεις πράγματα που σε άλλη στιγμή θα κατέκρινες: να πεις ψέματα, να εκθέσεις, να ταπεινώσεις. Μετά ίσως νιώσεις μια στιγμιαία ικανοποίηση, αλλά συχνά ακολουθεί κάτι πιο βαρύ: η αίσθηση ότι πρόδωσες τον εαυτό σου.
Οι άνθρωποι με σταθερές αξίες προστατεύουν πρώτα από όλα την εικόνα που έχουν για τον εαυτό τους. Δεν τους ενδιαφέρει μόνο τι αξίζει ο άλλος. Τους ενδιαφέρει ποιοι θέλουν να είναι οι ίδιοι.
4. Ξέρουν πού μπορεί να καταλήξει
Η εκδίκηση σπάνια μένει σε μία πράξη. Ο άλλος συνήθως τη βιώνει ως άδικη υπερβολή και απαντά. Έτσι ξεκινά ένας κύκλος που μπορεί να κρατήσει χρόνια και να μπλέξει ανθρώπους που δεν φταίνε: παιδιά, φίλους, συναδέλφους. Μπορεί επίσης να έχει νομικές συνέπειες που κανείς δεν σκέφτεται στη στιγμή του θυμού.
Ο ψύχραιμος άνθρωπος δεν αφήνει τον θυμό μιας στιγμής να αποφασίσει για τους επόμενους μήνες της ζωής του.
5. Επιλέγουν πού θα ξοδέψουν την ενέργειά τους
Κάθε μέρα έχεις περιορισμένη ψυχική ενέργεια. Ό,τι δίνεις στην πίκρα το παίρνεις από τη δουλειά σου, τους ανθρώπους σου, την ξεκούραση. Οι δυνατοί άνθρωποι διαλέγουν τις μάχες τους. Αν μια αδικία χρειάζεται απάντηση, απαντούν καθαρά και με τρόπο που στέκει. Αν όχι, την αφήνουν πίσω και συνεχίζουν.
Και το κάρμα;
Εδώ χρειάζεται ειλικρίνεια. Δεν υπάρχει καμία απόδειξη ότι η ζωή τιμωρεί πάντα όσους κάνουν κακό. Κάποιοι πληρώνουν τις πράξεις τους, άλλοι όχι. Η πεποίθηση ότι «ο καθένας παίρνει αυτό που του αξίζει» είναι μια γνωστή ψυχολογική προκατάληψη. Μας βοηθά να νιώθουμε ότι ο κόσμος είναι δίκαιος, αλλά μπορεί και να μας κάνει να κατηγορούμε τα θύματα.
Οι δυνατοί άνθρωποι λοιπόν δεν «αφήνουν το κάρμα να εκδικηθεί». Αφήνουν την εκδίκηση, χωρίς να χρειάζονται την υπόσχεση ότι κάποιος άλλος θα την πάρει για λογαριασμό τους. Και αυτό δεν σημαίνει ότι ανέχονται τα πάντα. Βάζουν όρια, απομακρύνονται από όσους τους κάνουν κακό και, όταν η ζημιά είναι σοβαρή, ζητούν δικαιοσύνη με νόμιμους τρόπους. Η διαφορά είναι ότι δεν κάνουν τον πόνο τους σκοπό ζωής.
Κράτα αυτό
Η εκδίκηση υπόσχεται λύτρωση, αλλά συνήθως σε δένει ακόμα πιο σφιχτά με εκείνον που σε πλήγωσε. Το να την αφήσεις δεν είναι αδυναμία ούτε ανοχή. Είναι η απόφαση να μη δώσεις σε κανέναν το δικαίωμα να ορίζει τις σκέψεις σου. Προστάτεψε τον εαυτό σου, βάλε τα όριά σου, ζήτα το δίκιο σου όπου χρειάζεται, και μετά προχώρα. Αυτή είναι η πραγματική δύναμη.
Ενδεικτικές πηγές: Carlsmith, K. M., Wilson, T. D., & Gilbert, D. T. (2008). The paradoxical consequences of revenge [Οι παράδοξες συνέπειες της εκδίκησης]. Journal of Personality and Social Psychology, 95(6), 1316–1324. — McCullough, M. E., Bellah, C. G., Kilpatrick, S. D., & Johnson, J. L. (2001). Vengefulness: Relationships with forgiveness, rumination, well-being, and the Big Five [Η εκδικητικότητα: σχέσεις με τη συγχώρεση, τη μηρυκαστική σκέψη, την ευημερία και τα πέντε μεγάλα χαρακτηριστικά προσωπικότητας]. Personality and Social Psychology Bulletin, 27(5), 601–610. — Lerner, M. J. (1980). The Belief in a Just World: A Fundamental Delusion [Η πίστη σε έναν δίκαιο κόσμο: μια θεμελιώδης αυταπάτη]. New York: Plenum Press.
© Συντακτική ομάδα Ψυχολογικού Φάρου. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση χωρίς άδεια. Επιτρέπεται η παράθεση σύντομου αποσπάσματος με σύνδεσμο προς το πρωτότυπο άρθρο.
Βιωματική ψυχολογία – Αρ. πνευματικών δικαιωμάτων: 5753-24/4/2012
Ψυχολογικός Φάρος
