Ασθένειες που εμφανίζονται όταν καταπιέζεις τα συναισθήματά σου: ποιες είναι αληθινές και ποιες μύθος;

Σφίγγεις τα δόντια και λες «δεν πειράζει». Καταπίνεις τον θυμό για να μη γίνει καβγάς. Χαμογελάς ενώ μέσα σου κάτι βράζει. Και κάποια στιγμή αρχίζουν οι πονοκέφαλοι, το στομάχι, ο λαιμός που σφίγγεται, η κούραση που δεν φεύγει με τον ύπνο.

Είναι αλήθεια ότι το σώμα πληρώνει όσα δεν λέμε. Δεν είναι όμως αλήθεια όλα όσα κυκλοφορούν γι’ αυτό. Αξίζει να ξεχωρίσεις τι στέκει επιστημονικά και τι είναι μύθος, γιατί ο μύθος μπορεί να σε κάνει να αγνοήσεις κάτι σοβαρό ή να ρίξεις στον εαυτό σου ενοχές που δεν του αναλογούν.

Τι γίνεται στο σώμα όταν κρατάς μέσα σου ένα συναίσθημα

Όταν προσπαθείς να μη δείξεις αυτό που νιώθεις, το συναίσθημα δεν σβήνει. Πειράματα έχουν δείξει ότι όταν οι άνθρωποι καταπιέζουν την έκφρασή τους, η εξωτερική εικόνα ηρεμεί, αλλά το σώμα ανεβάζει την ένταση: η καρδιά και το νευρικό σύστημα δουλεύουν πιο φορτωμένα. Το πρόσωπό σου κρύβει. Το σώμα σου δεν κρύβει.

Αν αυτό γίνεται μία φορά, δεν παθαίνεις τίποτα. Αν γίνεται κάθε μέρα, για χρόνια, ο οργανισμός ζει σε μόνιμο συναγερμό. Το χρόνιο στρες επηρεάζει τον ύπνο, το ανοσοποιητικό, την πίεση, το πεπτικό, την ένταση των μυών. Γι’ αυτό πολλοί άνθρωποι που «τα αντέχουν όλα» ξυπνούν με σφιγμένο σαγόνι ή πονεμένο αυχένα.

Μια μεγάλη μελέτη που παρακολούθησε ανθρώπους για δώδεκα χρόνια βρήκε ότι όσοι δήλωναν πως συστηματικά κρύβουν τα συναισθήματά τους είχαν μεγαλύτερο κίνδυνο πρόωρου θανάτου. Αυτό δεν σημαίνει ότι η σιωπή σκοτώνει από μόνη της. Σημαίνει ότι η μόνιμη καταπίεση πάει συνήθως μαζί με περισσότερο στρες, λιγότερη στήριξη και λιγότερη φροντίδα του εαυτού.

Τι είναι αληθινό

Το άγχος μπορεί να φέρει πονοκεφάλους τάσης, πόνους στον αυχένα και στη μέση, ενοχλήσεις στο στομάχι και στο έντερο, ταχυπαλμίες, αϋπνία. Ένα έντονο σοκ ή μια βαριά περίοδος μπορεί να προκαλέσει και προσωρινή τριχόπτωση μερικούς μήνες μετά. Και το χρόνιο ψυχοκοινωνικό στρες έχει συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο για την καρδιά, δίπλα στους γνωστούς παράγοντες όπως το κάπνισμα και η πίεση.

Υπάρχουν επίσης σωματικά συμπτώματα που είναι απολύτως πραγματικά, πονάνε πραγματικά, αλλά οι εξετάσεις δεν βρίσκουν βλάβη. Σε αυτές τις περιπτώσεις η ψυχική επιβάρυνση παίζει συχνά μεγάλο ρόλο. Δεν είναι «φαντασία». Είναι ένα νευρικό σύστημα που έχει μάθει να ζει σε ένταση.

Τι είναι μύθος

Δεν ισχύει ότι κάθε αρνητικό συναίσθημα είναι αρρώστια. Ο θυμός, η λύπη, ο φόβος είναι φυσιολογικά. Βλάπτει η χρόνια, μόνιμη επιβάρυνση, όχι το ότι στενοχωρήθηκες.

Δεν ισχύει ότι κάθε μέρος του σώματος αντιστοιχεί σε ένα συγκεκριμένο συναίσθημα. Ο πονοκέφαλος δεν σημαίνει «έλλειψη αγάπης». Ο πόνος στα πόδια δεν σημαίνει ότι «δεν σε στηρίζουν». Αυτοί οι χάρτες ακούγονται ποιητικοί, αλλά δεν έχουν καμία επιστημονική βάση.

Δεν ισχύει ότι το έλκος στομάχου έρχεται απλώς από το άγχος. Οι περισσότερες περιπτώσεις οφείλονται σε ένα μικρόβιο ή σε φάρμακα όπως τα αντιφλεγμονώδη. Το στρες μπορεί να επιβαρύνει, δεν είναι όμως η κύρια αιτία.

Και το πιο επικίνδυνο: αν πιστέψεις ότι κάθε πόνος είναι «ψυχολογικός», μπορεί να αγνοήσεις κάτι που χρειάζεται γιατρό. Ένας πόνος στο στήθος, ένας επίμονος πονοκέφαλος, μια απώλεια βάρους χωρίς λόγο θέλουν εξέταση πρώτα. Η ψυχή μπαίνει στη συζήτηση μετά, όχι αντί για τον γιατρό.

Πώς σταματάς να τα κρατάς μέσα σου

Δεν χρειάζεται να εκραγείς. Το να εκτονώνεσαι με φωνές δεν βοηθάει περισσότερο από τη σιωπή. Βοηθάει να βάζεις όνομα σε αυτό που νιώθεις: «θύμωσα», «πληγώθηκα», «φοβάμαι». Και μόνο που το λες με λέξεις, η ένταση πέφτει.

Βοηθάει να το πεις σε έναν άνθρωπο που εμπιστεύεσαι, ή να το γράψεις. Βοηθάει να βλέπεις αλλιώς την κατάσταση, να ρωτάς τον εαυτό σου τι άλλο μπορεί να σημαίνει αυτό που έγινε. Και βοηθάει να μάθεις να λες ήρεμα αυτό που σε ενοχλεί, πριν μαζευτεί τόσο που να μη χωράει πια.

Αν το σώμα σου διαμαρτύρεται εδώ και καιρό και οι εξετάσεις είναι καθαρές, ένας ειδικός ψυχικής υγείας μπορεί να σε βοηθήσει να βρεις τι κουβαλάς. Δεν είναι αδυναμία. Είναι το ίδιο λογικό με το να πας σε γιατρό όταν πονάς.

Κράτα αυτό

Το σώμα σου δεν σου στέλνει κρυμμένους γρίφους. Σου λέει όμως, πολύ απλά, πότε φορτώνεσαι περισσότερο απ’ όσο αντέχεις. Πρώτα έλεγξε τον πόνο με γιατρό. Μετά άκου τι προσπαθεί να σου πει. Αυτό που δεν λες με λέξεις δεν εξαφανίζεται. Απλώς βρίσκει άλλον δρόμο να βγει.

Ενδεικτικές πηγές: Gross, J. J., & Levenson, R. W. (1997). «Κρύβοντας τα συναισθήματα: οι άμεσες επιδράσεις της αναστολής αρνητικών και θετικών συναισθημάτων», Journal of Abnormal Psychology, 106(1), 95–103. Chapman, B. P., Fiscella, K., Kawachi, I., Duberstein, P., & Muennig, P. (2013). «Καταστολή συναισθημάτων και κίνδυνος θνησιμότητας σε παρακολούθηση 12 ετών», Journal of Psychosomatic Research, 75(4), 381–385. Rosengren, A., et al. (2004). «Ψυχοκοινωνικοί παράγοντες κινδύνου και έμφραγμα του μυοκαρδίου σε 52 χώρες (μελέτη INTERHEART)», The Lancet, 364, 953–962.

© Συντακτική ομάδα Ψυχολογικού Φάρου. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση χωρίς άδεια. Επιτρέπεται η παράθεση σύντομου αποσπάσματος με σύνδεσμο προς το πρωτότυπο άρθρο.
Βιωματική ψυχολογία – Αρ. πνευματικών δικαιωμάτων: 5753-24/4/2012

Ψυχολογικός Φάρος