Ο επικίνδυνος δήμαρχος : Η ευθύνη της εξουσίας απέναντι στους πολίτες

 

Επικίνδυνος δήμαρχος δεν είναι μόνο εκείνος που παραβαίνει τον νόμο. Επικίνδυνος μπορεί να γίνει και εκείνος που πιστεύει ότι, επειδή εκλέχτηκε, δεν χρειάζεται να εξηγεί, να ακούει και να λογοδοτεί.

Η εκλογή δίνει ευθύνη. Δεν δίνει λευκή επιταγή.

Ο Δήμος δεν είναι προσωπικό μαγαζί. Δεν είναι χώρος προβολής, ούτε μηχανισμός επιβολής της θέλησης ενός ανθρώπου. Ανήκει στους πολίτες του. Και ο δήμαρχος είναι προσωρινός διαχειριστής της εμπιστοσύνης που του έδωσαν.

Η εκλογή δεν είναι λευκή επιταγή

Ένας δήμαρχος μπορεί να έχει σχέδιο, να παίρνει πρωτοβουλίες, να προτείνει έργα και να ζητά στήριξη για τις επιλογές του. Αυτό είναι μέρος του ρόλου του.

Δεν μπορεί όμως να θεωρεί ότι η πλειοψηφία τού επιτρέπει να αγνοεί τον διάλογο. Δεν μπορεί να αντιμετωπίζει το Δημοτικό Συμβούλιο σαν μια τυπική υποχρέωση, όπου όλα έχουν αποφασιστεί από πριν.

Η δημοκρατία στον Δήμο δεν λειτουργεί μόνο με ψήφους. Λειτουργεί με συζήτηση, επιχειρήματα, ενημέρωση και σεβασμό στους θεσμούς.

Όταν η αντιπολίτευση αντιμετωπίζεται σαν θόρυβος

Η αντιπολίτευση δεν υπάρχει για να χειροκροτεί τη διοίκηση. Υπάρχει για να ελέγχει, να ρωτά, να προτείνει, να επισημαίνει αδυναμίες και να μεταφέρει ζητήματα που απασχολούν τους πολίτες.

Όταν η αντιπολίτευση μιλά με επιχειρήματα, με στοιχεία και με συγκεκριμένες προτάσεις, ο δήμαρχος οφείλει να την αντιμετωπίζει με σοβαρότητα. Μπορεί να διαφωνεί. Μπορεί να υποστηρίζει άλλη πολιτική. Μπορεί να εξηγεί γιατί δεν αποδέχεται μια πρόταση. Δεν μπορεί όμως να κάνει σαν να μην ειπώθηκε τίποτα.

Οι άνθρωποι της αντιπολίτευσης δεν μιλούν μόνο για τον εαυτό τους. Εκπροσωπούν δημότες που τους ψήφισαν και έχουν δικαίωμα η φωνή τους να ακούγεται. Όταν η διοίκηση τους αντιμετωπίζει ως περιττό θόρυβο, το Δημοτικό Συμβούλιο χάνει τον ουσιαστικό του ρόλο.

Δεν είναι σπάνιο φαινόμενο, άλλωστε, σε δημοτικά συμβούλια της χώρας, μια σοβαρή ερώτηση να αντιμετωπίζεται με ειρωνεία ή με ένα χαμόγελο υπεροψίας αντί με ουσιαστική απάντηση. Μια τέτοια στάση δεν είναι αυτοπεποίθηση. Δεν ενισχύει το κύρος της διοίκησης. Απομακρύνει τον πολίτη από την αίσθηση ότι η αγωνία του ακούγεται και αντιμετωπίζεται με σεβασμό.

Ο λόγος για τα χρήματα

Τα δημοτικά χρήματα δεν είναι αφηρημένοι αριθμοί. Είναι τα τέλη που πληρώνει ο κόσμος. Είναι οι υπηρεσίες που περιμένει. Είναι οι ανάγκες των γειτονιών, των παιδιών, των ηλικιωμένων και των ανθρώπων που δυσκολεύονται.

Όταν συζητιούνται δάνεια, τέλη, συμβάσεις, αναθέσεις και μεγάλα έργα, ο πολίτης δικαιούται να ξέρει. Γιατί χρειάζεται η κάθε απόφαση; Ποιο είναι το κόστος; Ποιο θα είναι το όφελος; Ποιες άλλες λύσεις εξετάστηκαν;

Δεν αρκεί το «εμείς ξέρουμε». Δεν αρκεί το «έτσι πρέπει». Δεν αρκεί μια γενική διαβεβαίωση ότι όλα γίνονται σωστά.

Η διαφάνεια δεν είναι χάρη προς τον πολίτη. Είναι υποχρέωση της διοίκησης. Και όταν υπάρχουν ερωτήματα, η απάντηση πρέπει να είναι στοιχεία, καθαροί όροι και λογοδοσία.

Η εικόνα δεν αντικαθιστά την ουσία

Τα πάρκα, οι αναπλάσεις και τα μεγάλα έργα δεν είναι μόνο κορδέλες, ομιλίες και φωτογραφίες. Είναι δέσμευση απέναντι στους πολίτες.

Όταν ένα έργο δεν έχει ολοκληρωθεί, πρέπει να λέγεται καθαρά. Όταν υπάρχουν εκκρεμότητες, πρέπει να φαίνονται. Όταν ένα χρονοδιάγραμμα αλλάζει, πρέπει να εξηγείται.

Ο πολίτης δεν χρειάζεται εντύπωση. Χρειάζεται να ξέρει πότε θα παραδοθεί κάτι ολοκληρωμένο, ασφαλές, λειτουργικό και χρήσιμο για την καθημερινή ζωή.

Η διοίκηση που επενδύει μόνο στην εικόνα, αργά ή γρήγορα θα βρεθεί απέναντι στην πραγματικότητα. Και η πραγματικότητα είναι οι ανάγκες του κόσμου, όχι οι φωτογραφίες.

Όταν η εμπιστοσύνη χάνεται και μέσα στη διοίκηση

Δεν είναι σπάνιο, σε δημοτικές αρχές, άνθρωποι που εκλέχτηκαν με μια διοίκηση να απομακρύνονται, να διαφωνούν ανοιχτά ή να μην επιθυμούν πια να στηρίξουν βασικές επιλογές της. Κάτι τέτοιο δεν περνά αδιάφορα.

Δεν αποδεικνύει από μόνο του παρανομία. Δεν σημαίνει ότι κάθε καταγγελία είναι αλήθεια. Είναι όμως πολιτικό σημάδι. Δείχνει ότι κάτι στη συνεργασία, στην ενημέρωση, στο κλίμα ή στον τρόπο λήψης των αποφάσεων δεν λειτουργεί σωστά.

Μια διοίκηση που έχει αυτοπεποίθηση δεν φοβάται τη διαφωνία. Τη συζητά. Δεν προσπαθεί να τη μειώσει, να την περιθωριοποιήσει ή να την παρουσιάσει ως εχθρική ενέργεια.

Η διαφωνία μπορεί να προλάβει λάθη. Η σιωπή σχεδόν ποτέ.

Η αλαζονεία ως τρόπος διακυβέρνησης

Η αλαζονεία φαίνεται στον τρόπο. Στο πώς μιλάς στους άλλους. Στο αν μπορείς να δεχτείς ότι δεν έχεις πάντα δίκιο. Στο αν θεωρείς ότι όλοι οι άλλοι είναι άσχετοι, κακόβουλοι ή υποκινούμενοι.

Η αλαζονεία είναι επικίνδυνη επειδή κλείνει τα αυτιά. Και ο δήμαρχος που δεν ακούει, αρχίζει να αποφασίζει μόνος του. Όταν αποφασίζει μόνος του, αυξάνεται η πιθανότητα να κάνει λάθη. Και όταν τα λάθη πληρώνονται με χρήματα και με χαμένο χρόνο, τα πληρώνει ο δημότης.

Η ψυχραιμία, η αυτοσυγκράτηση και ο σεβασμός δεν είναι διακοσμητικά προσόντα. Είναι όροι σωστής διοίκησης.

Τι πληρώνει τελικά ο πολίτης

Στο τέλος, ο πολίτης είναι αυτός που πληρώνει. Πληρώνει με τα τέλη του. Πληρώνει με υπηρεσίες που δεν βελτιώνονται. Πληρώνει με καθυστερήσεις, με μπερδεμένες αποφάσεις και με έργα που δεν απαντούν στις ανάγκες της περιοχής.

Πληρώνει όμως και κάτι ακόμη: την απογοήτευση. Την αίσθηση ότι δεν ακούγεται. Ότι οι αποφάσεις παίρνονται ερήμην του. Ότι ο Δήμος δεν λειτουργεί για αυτόν, αλλά γύρω από αυτόν.

Αυτά δεν είναι ισχυρισμοί παρανομίας. Είναι πολιτικά και ηθικά ερωτήματα. Και είναι ερωτήματα που κάθε δημότης έχει δικαίωμα να θέτει.

Γιατί ο Δήμος δεν ανήκει σε κανέναν δήμαρχο. Ανήκει στους πολίτες του.

Θοδωρής Ξενιτόπουλος Ψυχολογικός Φάρος 

Υπηρεσίες υποστήριξης για τη βελτίωση της ζωής των πολιτών και την αναβάθμιση των γενικών συνθηκών διαβίωσης.