Άγχος και αγχώδεις διαταραχές: σημάδια, αιτίες και θεραπεία

Λίγο πριν από μια εξέταση, μια συνέντευξη για δουλειά ή μια δύσκολη κουβέντα, η καρδιά χτυπά πιο δυνατά και το μυαλό τρέχει. Αυτό είναι άγχος, και είναι απολύτως φυσιολογικό. Μας κρατά σε εγρήγορση, μας βοηθά να προετοιμαστούμε, μας προστατεύει από κινδύνους.
Τι γίνεται όμως όταν το άγχος δεν φεύγει ποτέ; Όταν ανησυχείς για όλα, χωρίς λόγο, κάθε μέρα; Όταν αποφεύγεις μέρη, ανθρώπους και καταστάσεις για να μη νιώσεις αυτό το σφίξιμο; Τότε το άγχος παύει να είναι σύμμαχος και γίνεται πρόβλημα.
Φυσιολογικό άγχος ή διαταραχή;
Το φυσιολογικό άγχος έχει αιτία, έχει μέτρο και περνά όταν περάσει η δύσκολη στιγμή. Μιλάμε για αγχώδη διαταραχή όταν ο φόβος ή η ανησυχία είναι υπερβολικά, κρατούν τουλάχιστον αρκετούς μήνες, συνοδεύονται συχνά από αποφυγή καταστάσεων και επηρεάζουν σοβαρά την καθημερινή ζωή.
Οι αγχώδεις διαταραχές είναι οι πιο συχνές ψυχικές διαταραχές. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, το 2023 τις είχαν περίπου 470 εκατομμύρια άνθρωποι, δηλαδή σχεδόν το 6% του πληθυσμού της γης. Οι γυναίκες επηρεάζονται συχνότερα από τους άντρες, και τα συμπτώματα συχνά ξεκινούν από την παιδική ή την εφηβική ηλικία.
Οι μορφές των αγχωδών διαταραχών
- Γενικευμένη αγχώδης διαταραχή: συνεχής, υπερβολική ανησυχία για πολλά και διάφορα θέματα της καθημερινότητας.
- Διαταραχή πανικού: επαναλαμβανόμενες, απρόσμενες κρίσεις πανικού και φόβος για την επόμενη.
- Κοινωνικό άγχος: έντονος φόβος για την κρίση των άλλων σε κοινωνικές καταστάσεις.
- Αγοραφοβία: φόβος για μέρη από τα οποία η διαφυγή ή η βοήθεια μοιάζει δύσκολη.
- Ειδικές φοβίες: έντονος φόβος για κάτι συγκεκριμένο, όπως τα ύψη, τα αεροπλάνα ή ορισμένα ζώα.
- Άγχος αποχωρισμού: υπερβολικός φόβος για τον χωρισμό από αγαπημένα πρόσωπα.
Πώς φαίνεται το άγχος
- Δυσκολία στη συγκέντρωση και στις αποφάσεις.
- Ευερεθιστότητα, ένταση, ανησυχία.
- Ναυτία ή ενοχλήσεις στο στομάχι, ταχυκαρδίες, εφίδρωση, τρέμουλο.
- Προβλήματα στον ύπνο.
- Μια αίσθηση ότι κάτι κακό πρόκειται να συμβεί.
Ένα μεγάλο κενό: λίγοι παίρνουν βοήθεια
Παρόλο που οι αγχώδεις διαταραχές αντιμετωπίζονται πολύ αποτελεσματικά, μόνο περίπου ένας στους τέσσερις ανθρώπους που τη χρειάζονται λαμβάνει οποιαδήποτε θεραπεία. Τα εμπόδια είναι η άγνοια, η έλλειψη υπηρεσιών και, κυρίως, το στίγμα. Πολλοί πιστεύουν ότι το άγχος είναι «χαρακτήρας» ή «αδυναμία» και ότι πρέπει να το παλέψουν μόνοι τους.
Πώς θεραπεύεται
- Ψυχοθεραπεία: η γνωσιακή-συμπεριφοριστική θεραπεία έχει τα περισσότερα επιστημονικά στοιχεία υπέρ της, μαζί με τη θεραπεία έκθεσης, όπου ο άνθρωπος έρχεται σταδιακά σε επαφή με αυτό που φοβάται.
- Διαχείριση του στρες: τεχνικές χαλάρωσης και ενσυνειδητότητας μπορούν να μειώσουν τα συμπτώματα.
- Φάρμακα: ορισμένα αντικαταθλιπτικά βοηθούν τους ενήλικες. Τα ηρεμιστικά της κατηγορίας των βενζοδιαζεπινών γενικά δεν συνιστώνται για μακροχρόνια χρήση, λόγω του μεγάλου κινδύνου εξάρτησης.
Τι μπορείς να κάνεις μόνος σου
- Μείωσε ή κόψε το αλκοόλ και μην αγγίζεις ουσίες· φέρνουν ανακούφιση για λίγο και χειρότερο άγχος μετά.
- Κινήσου τακτικά, ακόμα και με σύντομους περιπάτους.
- Κράτα σταθερές ώρες για φαγητό και ύπνο.
- Εξασκήσου σε αργή αναπνοή και τεχνικές χαλάρωσης.
- Μην αποφεύγεις ό,τι σε αγχώνει· η αποφυγή μεγαλώνει τον φόβο.
Δείτε την εκπομπή
Στην εκπομπή, ο Θοδωρής Ξενιτόπουλος, πρόεδρος του Ψυχολογικού Φάρου, συζητά για το άγχος με τον Ευάγγελο Κατσιούλη, ψυχίατρο-ψυχοθεραπευτή.
Πού να ζητήσεις βοήθεια
Αν το άγχος σε συνοδεύει καθημερινά και σε εμποδίζει να ζήσεις, απευθύνσου σε ψυχίατρο ή ψυχοθεραπευτή. Για ψυχοκοινωνική υποστήριξη υπάρχει η γραμμή 10306. Σε επείγουσα κατάσταση, κάλεσε το 166 ή το 112. Μπορείς επίσης να επικοινωνήσεις με τον Ψυχολογικό Φάρο στο 698 949 8520.
Κράτα αυτό
- Το άγχος είναι φυσιολογικό· γίνεται διαταραχή όταν είναι υπερβολικό, διαρκές και σε εμποδίζει να ζήσεις.
- Οι αγχώδεις διαταραχές είναι οι πιο συχνές ψυχικές διαταραχές.
- Μόνο ένας στους τέσσερις παίρνει τη βοήθεια που χρειάζεται.
- Η γνωσιακή-συμπεριφοριστική θεραπεία έχει τα ισχυρότερα στοιχεία.
- Η αποφυγή συντηρεί το άγχος· η σταδιακή αντιμετώπιση το λύνει.
Ενδεικτικές πηγές: World Health Organization, Anxiety disorders – Fact sheet (Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, Αγχώδεις διαταραχές – Ενημερωτικό δελτίο) · American Psychiatric Association, DSM-5-TR (Αμερικανική Ψυχιατρική Εταιρεία, Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών).
© Συντακτική ομάδα Ψυχολογικού Φάρου. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση χωρίς άδεια. Επιτρέπεται η παράθεση σύντομου αποσπάσματος με σύνδεσμο προς το πρωτότυπο άρθρο.
Βιωματική ψυχολογία – Αρ. πνευματικών δικαιωμάτων: 5753-24/4/2012
Ψυχολογικός Φάρος