Ψυχοφάρμακα: όλη η αλήθεια για τα φάρμακα της ψυχής

«Θα γίνω εξαρτημένος;» «Θα αλλάξει ο χαρακτήρας μου;» «Θα τα παίρνω για πάντα;» Λίγα θέματα στην ψυχική υγεία συνοδεύονται από τόσους φόβους και τόσες προκαταλήψεις όσο τα ψυχοφάρμακα. Πολλοί άνθρωποι που τα χρειάζονται τα αρνούνται, και άλλοι τα σταματούν μόνοι τους, με κίνδυνο για την υγεία τους.
Η αλήθεια βρίσκεται κάπου ανάμεσα στον τρόμο και στην «εύκολη λύση». Τα ψυχοφάρμακα δεν είναι ούτε δηλητήριο ούτε μαγικό χάπι. Είναι εργαλεία που, όταν δίνονται σωστά και με παρακολούθηση, μπορούν να αλλάξουν τη ζωή ενός ανθρώπου.
Ποιες είναι οι βασικές κατηγορίες
- Αντικαταθλιπτικά: χρησιμοποιούνται στην κατάθλιψη, αλλά και σε αγχώδεις διαταραχές, στην ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή και αλλού.
- Αγχολυτικά: όπως οι βενζοδιαζεπίνες, που δρουν γρήγορα στο έντονο άγχος.
- Αντιψυχωσικά: χρησιμοποιούνται κυρίως στις ψυχώσεις, όπως η σχιζοφρένεια.
- Σταθεροποιητές της διάθεσης: όπως το λίθιο, κυρίως στη διπολική διαταραχή.
- Διεγερτικά: κυρίως στη διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας.
Οι μεγάλοι μύθοι
«Με αλλάζουν ως άνθρωπο.» Όταν δίνονται στη σωστή δόση, τα ψυχοφάρμακα δεν αλλάζουν την προσωπικότητα. Στόχος τους είναι να μειώσουν τα συμπτώματα, ώστε ο άνθρωπος να γίνει ξανά ο εαυτός του.
«Δουλεύουν αμέσως.» Τα αντικαταθλιπτικά χρειάζονται συνήθως 4 έως 8 εβδομάδες για να φανεί το αποτέλεσμα. Πολλοί τα σταματούν πολύ νωρίς, πιστεύοντας ότι «δεν πιάνουν».
«Όλα προκαλούν εξάρτηση.» Δεν ισχύει για όλα. Οι βενζοδιαζεπίνες όμως, όταν παίρνονται για μεγάλα διαστήματα, μπορεί να προκαλέσουν ανοχή ή και εξάρτηση. Γι' αυτό οι γιατροί συνήθως τις δίνουν για σύντομο χρονικό διάστημα.
«Τα φάρμακα αρκούν.» Στις περισσότερες ψυχικές δυσκολίες, τα καλύτερα αποτελέσματα έρχονται όταν τα φάρμακα συνδυάζονται με ψυχοθεραπεία.
Οι παρενέργειες
Όπως κάθε φάρμακο, έτσι και τα ψυχοφάρμακα μπορεί να έχουν παρενέργειες. Στα αντικαταθλιπτικά, οι πιο συχνές είναι ενοχλήσεις στο στομάχι, πονοκέφαλος και επηρεασμός της ερωτικής επιθυμίας. Συνήθως είναι ήπιες και συχνά υποχωρούν με τον χρόνο. Ορισμένα φάρμακα, όπως το λίθιο, χρειάζονται τακτικές εξετάσεις αίματος. Αν μια παρενέργεια σε δυσκολεύει, μίλησε με τον γιατρό σου· συχνά υπάρχει λύση με αλλαγή δόσης ή φαρμάκου.
Το πιο σημαντικό: μη σταματάς μόνος σου
Η απότομη διακοπή ενός ψυχοφαρμάκου μπορεί να φέρει δυσάρεστα ή και επικίνδυνα συμπτώματα, αλλά και υποτροπή της ασθένειας. Για τα αντικαταθλιπτικά, μια μεγάλη ανάλυση του 2024 βρήκε ότι περίπου ένας στους τρεις ανθρώπους που τα σταμάτησαν είχε τουλάχιστον ένα σύμπτωμα, όπως ζάλη, πονοκέφαλο, ναυτία, αϋπνία ή ευερεθιστότητα. Οι ερευνητές εκτίμησαν ότι περίπου το 15% οφείλεται πραγματικά στη διακοπή. Άλλοι επιστήμονες αμφισβητούν αυτά τα νούμερα και θεωρούν ότι τα συμπτώματα είναι συχνότερα, οπότε το θέμα συζητιέται ακόμα. Σε ένα όμως συμφωνούν όλοι: η διακοπή γίνεται σταδιακά και πάντα με τον γιατρό.
Πρακτικές συμβουλές
- Παίρνε το φάρμακο μόνο όπως σου το έγραψε ο γιατρός.
- Μη συνδυάζεις ψυχοφάρμακα με αλκοόλ.
- Πες στον γιατρό σου για κάθε άλλο φάρμακο ή συμπλήρωμα που παίρνεις.
- Δώσε στο φάρμακο τον χρόνο που χρειάζεται για να δράσει.
- Μην παίρνεις ποτέ φάρμακα που έγραψαν σε κάποιον άλλον.
Δείτε την εκπομπή
Στην εκπομπή, ο Θοδωρής Ξενιτόπουλος, πρόεδρος του Ψυχολογικού Φάρου, συζητά για τα ψυχοφάρμακα, τους μύθους και τις αλήθειες γύρω τους, με τον Επίκουρο Καθηγητή Ψυχιατρικής Γεώργιο Φλώρο, ψυχοθεραπευτή.
Πού να ζητήσεις βοήθεια
Για κάθε απορία σχετικά με ένα ψυχοφάρμακο, ρώτα τον ψυχίατρο που σου το έγραψε ή τον φαρμακοποιό σου. Για ψυχοκοινωνική υποστήριξη υπάρχει η γραμμή 10306. Σε επείγουσα κατάσταση, κάλεσε το 166 ή το 112. Μπορείς επίσης να επικοινωνήσεις με τον Ψυχολογικό Φάρο στο 698 949 8520.
Κράτα αυτό
- Τα ψυχοφάρμακα δεν είναι ούτε δηλητήριο ούτε μαγικό χάπι.
- Τα αντικαταθλιπτικά θέλουν συνήθως 4 έως 8 εβδομάδες για να δράσουν.
- Οι βενζοδιαζεπίνες, μακροχρόνια, μπορεί να προκαλέσουν εξάρτηση.
- Φάρμακα και ψυχοθεραπεία μαζί δίνουν τα καλύτερα αποτελέσματα.
- Ποτέ απότομη διακοπή· πάντα σταδιακά και με τον γιατρό.
Ενδεικτικές πηγές: National Institute of Mental Health, Mental Health Medications (Εθνικό Ινστιτούτο Ψυχικής Υγείας των ΗΠΑ, Φάρμακα για την ψυχική υγεία) · Henssler J. et al. (2024), Incidence of antidepressant discontinuation symptoms: a systematic review and meta-analysis (Συχνότητα των συμπτωμάτων διακοπής αντικαταθλιπτικών: συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση), Lancet Psychiatry, 11, 526–535 · Moncrieff J. et al. (2025), Evidence on antidepressant withdrawal: an appraisal and reanalysis of a recent systematic review (Τα στοιχεία για τη διακοπή αντικαταθλιπτικών: κριτική επανεξέταση), Psychological Medicine.
© Συντακτική ομάδα Ψυχολογικού Φάρου. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση χωρίς άδεια. Επιτρέπεται η παράθεση σύντομου αποσπάσματος με σύνδεσμο προς το πρωτότυπο άρθρο.
Βιωματική ψυχολογία – Αρ. πνευματικών δικαιωμάτων: 5753-24/4/2012
Ψυχολογικός Φάρος