Ψυχικό (συναισθηματικό) κενό: τι λέει ο ψυχίατρος

Έχεις δουλειά, ανθρώπους γύρω σου, ίσως και μια οικογένεια. Κι όμως, κάτι λείπει. Ένα κενό μέσα σου που δεν ξέρεις να το ονομάσεις. Προσπαθείς να το γεμίσεις με δουλειά, με φαγητό, με αγορές, με οθόνες, με σχέσεις, αλλά επιστρέφει πάντα.
Το ψυχικό ή συναισθηματικό κενό είναι μια από τις πιο δύσκολες εμπειρίες να περιγραφούν. Δεν πονά όπως η θλίψη, δεν φωνάζει όπως ο θυμός. Είναι μια σιωπηλή απουσία. Ας δούμε τι ξέρουμε γι' αυτό.
Τι είναι το ψυχικό κενό
Όσοι το ζουν το περιγράφουν με λέξεις όπως «νέκρα», «τίποτα», «τρύπα», «μούδιασμα», «αποξένωση». Μια ανασκόπηση στο περιοδικό Harvard Review of Psychiatry το περιγράφει ως μια σύνθετη, αρνητική συναισθηματική κατάσταση, που ο καθένας βιώνει με τον δικό του τρόπο. Συγγενεύει με τη δυσφορία, τη βαρεμάρα, τη μοναξιά και το μούδιασμα, αλλά δεν ταυτίζεται με κανένα από αυτά.
Οι ερευνητές που μελέτησαν σχεδόν εκατό σχετικές έρευνες κατέληξαν ότι το χρόνιο κενό μπορεί να περιγραφεί ως μια αίσθηση αποσύνδεσης: από τον εαυτό σου και από τους άλλους. Δεν ξέρεις καλά ποιος είσαι, τι θέλεις, τι νιώθεις, και δεν νιώθεις πραγματικά κοντά σε κανέναν.
Από πού μπορεί να έρχεται
- Συναισθηματική παραμέληση στην παιδική ηλικία: όταν τα συναισθήματα ενός παιδιού δεν βρίσκουν ανταπόκριση, μπορεί να μεγαλώσει χωρίς να μάθει να τα αναγνωρίζει και να τα ζει.
- Ζωή «για τους άλλους»: όταν χρόνια ζεις με βάση το τι περιμένουν οι άλλοι, χάνεις την επαφή με το τι θέλεις εσύ.
- Απώλειες και τραύματα που δεν βρήκαν χώρο να θρηνηθούν.
- Έλλειψη νοήματος: μια ζωή που κυλά χωρίς στόχο ή αξίες που να σε εκφράζουν.
- Ψυχικές διαταραχές: το κενό εμφανίζεται συχνά στην κατάθλιψη και είναι ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της οριακής διαταραχής προσωπικότητας.
Γιατί δεν γεμίζει με «πράγματα»
Η φυσική αντίδραση στο κενό είναι να προσπαθήσουμε να το γεμίσουμε απ' έξω: με αλκοόλ, φαγητό, αγορές, δουλειά, ατελείωτο σκρολάρισμα, βιαστικές σχέσεις. Αυτά δίνουν μια στιγμιαία ανακούφιση, αλλά το κενό επιστρέφει, συχνά μεγαλύτερο. Γιατί το κενό δεν είναι έλλειψη πραγμάτων· είναι έλλειψη σύνδεσης με τον εαυτό και με τους ανθρώπους.
Πότε χρειάζεται προσοχή
Ένα αίσθημα κενού που έρχεται και φεύγει, σε μια δύσκολη περίοδο, είναι ανθρώπινο. Όταν όμως είναι χρόνιο και έντονο, χρειάζεται σοβαρή προσοχή. Στην οριακή διαταραχή, για παράδειγμα, το συχνό και έντονο κενό συνδέεται με μικρότερη πιθανότητα ύφεσης και με αυτοτραυματισμό. Αν το κενό συνοδεύεται από σκέψεις ότι η ζωή δεν έχει νόημα ή από σκέψεις αυτοκαταστροφής, ζήτα βοήθεια αμέσως.
Τι μπορεί να βοηθήσει
- Μάθε να ονομάζεις τα συναισθήματά σου. Συχνά πίσω από το «κενό» κρύβονται συναισθήματα που δεν έχουν βρει λέξεις: λύπη, θυμός, φόβος.
- Ξαναβρές τη σύνδεση με τους ανθρώπους. Όχι πολλούς, αλλά αληθινούς, με τους οποίους μπορείς να είσαι ο εαυτός σου.
- Ρώτα τον εαυτό σου τι έχει αξία για σένα. Μικρές πράξεις που σε εκφράζουν γεμίζουν περισσότερο από μεγάλες κατακτήσεις που δεν σε αγγίζουν.
- Πρόσεξε τα «γεμίσματα». Αν καταφεύγεις συχνά σε κάτι για να μη νιώθεις το κενό, αυτό είναι σημάδι ότι το κενό θέλει φροντίδα, όχι κάλυψη.
- Ζήτα θεραπευτική βοήθεια. Η ψυχοθεραπεία που εστιάζει στη σύνδεση με τον εαυτό και τους άλλους μπορεί να βοηθήσει να γεμίσει πραγματικά το κενό.
Δείτε την εκπομπή
Στην εκπομπή, ο Θοδωρής Ξενιτόπουλος, πρόεδρος του Ψυχολογικού Φάρου, συζητά για το ψυχικό (συναισθηματικό) κενό με τον Επίκουρο Καθηγητή Ψυχιατρικής Γεώργιο Φλώρο, ψυχίατρο-ψυχοθεραπευτή.
Πού να ζητήσεις βοήθεια
Αν το αίσθημα κενού σε συνοδεύει για καιρό, απευθύνσου σε ψυχίατρο ή ψυχοθεραπευτή. Αν υπάρχουν σκέψεις αυτοκτονίας, κάλεσε τη Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία στο 1018. Για ψυχοκοινωνική υποστήριξη υπάρχει η γραμμή 10306. Σε επείγουσα κατάσταση, κάλεσε το 166 ή το 112. Μπορείς επίσης να επικοινωνήσεις με τον Ψυχολογικό Φάρο στο 698 949 8520.
Κράτα αυτό
- Το ψυχικό κενό είναι μια πραγματική και σύνθετη συναισθηματική εμπειρία.
- Συχνά πρόκειται για αποσύνδεση από τον εαυτό και από τους άλλους.
- Δεν γεμίζει με πράγματα· γεμίζει με σύνδεση και νόημα.
- Όταν είναι χρόνιο και έντονο, θέλει βοήθεια από ειδικό.
- Σκέψεις αυτοκαταστροφής χρειάζονται άμεση βοήθεια.
Ενδεικτικές πηγές: D'Agostino A. et al. (2020), The feeling of emptiness: a review of a complex subjective experience (Το αίσθημα του κενού: ανασκόπηση μιας σύνθετης υποκειμενικής εμπειρίας), Harvard Review of Psychiatry, 28(5), 287–295 · Miller C.E., Townsend M.L., Day N.J.S., Grenyer B.F.S. (2020), Measuring the shadows: a systematic review of chronic emptiness in borderline personality disorder (Μετρώντας τις σκιές: συστηματική ανασκόπηση του χρόνιου κενού στην οριακή διαταραχή προσωπικότητας), PLoS ONE, 15(7), e0233970.
© Συντακτική ομάδα Ψυχολογικού Φάρου. Απαγορεύεται η αναδημοσίευση χωρίς άδεια. Επιτρέπεται η παράθεση σύντομου αποσπάσματος με σύνδεσμο προς το πρωτότυπο άρθρο.
Βιωματική ψυχολογία – Αρ. πνευματικών δικαιωμάτων: 5753-24/4/2012
Ψυχολογικός Φάρος